Bizimle iletişime geçin

Köşe Yazıları

İftiralara karşı cevabımdır

Yayınlanma

Tarih

2008 yılı idi, 9 aylık TUBİTAK bursu almış hatta paramda bankaya yatmış, California State Üniversitesinde post doktora yapmak için ailemle beraber gidiyordum. Dünyanın en iyi ve en prestijli üniversitelerinden biri idi, belki de hayatımın son şansı idi. O zamanların en popüler konularından biri olan bor karboran türevleri çalışacaktım. Kabul yazısı aldığım hoca da dünya çapında bir insandı. Ailece psikolojik olarak da hazırdık, Los Angeles’da 1000 dolara hoca bize stüdyo tarzında bir ev kiralamıştı. Eş zamanlı olarak rektörlük seçimleri olmuş, bizim desteklediğimiz hoca rektör olarak atanmıştı.  Hem tebrik etmiş hem de müsaade istemiştim gitmek için ki hoca bana “siz giderseniz ben burada ekipsiz ne yaparım, o zaman bende istifa edeyim, bir yere gidemezsiniz” diye rica da bulunmuş ve bende ömrüm boyunca ilk defa görev alarak Fen Bilimleri Enstitüsüne Müdür olarak atanmıştım.

Hayatımda ilk defa Müdür odasına Müdür olarak giriyordum. Çünkü defaatle randevu istememize rağmen ne randevular verilmiş, ne de o zamana kadar muhatap olarak kabul edilmiştim. Profesördüm ama ne yüksek lisans ne de doktora öğrencim vardı, hatta lisansüstü derslerim bile hep sumen altı edilmişti. Laboratuvarlara giriş çıkışlarımız hep problemli idi. Bu tecrübelerim ile enstitümün kapılarını hem hocalara hem de öğrencilerime açmıştım.

O kadar gayretli çalışıyordum ki, gece 11’e kadar mesaide kaldığım bile oluyordu, hatta bir gün akşam 18 gibi eve gittiğim zaman oğlumun “baba neden erken geldin” sözleri bende şok etkisi bırakmıştı. Kendimi o kadar kaptırmıştım ki zaman yetmiyordu bana. Verilen her görevi, komisyonlarda ki raporları o gece yazıyordum. Böyle bir tempoda 8 yıl su gibi akıp geçmişti.

8 yıllık emeğim, uykusuz gecelerim bir gece de 26.07.2016 tarihinde ismini bile açıklamaya çekinen ismi bende saklı Dicle üniversitesinde çalışan bir profesörün yalan ve iftira dolu hezeyanlarını içeren bir röportajı ile silinip gitmişti. Aman Allah’ım ne iftiralardı bunlar. Okudukça gözlerimden yaş damlıyor, evdekilere hissettirmeme çalışıyordum. Nasıl bir vicdan sahibiydi ki, bile bile yalan söylüyor, hiç bir belgesi olmadan yalan ve iftiralar ile bir insanın onuruyla oynuyor, hayatını karartmaya çalışıyordu.   Beni tanıyan herkes “bu şahıs bu beyanda bulunurken akıl sağlığında sorun mu varmış?” diye yüksek sesle yorumlarını bildiriyorlardı. Adını sonradan öğrendiğim şahısı ne tanırdım, ne de bir merhabalığım vardı.

Sahi o güvendiğim ve beni yere göğe sığdıramayan basın ne yapıyordu, beni bilmiyorlar mıydı ki? Yalan ve iftira haberleri sayfalarına taşımadan önce keşke belge ve ispat isteselerdi ya da en azından bu iddialara verecek cevabım vardır diye arama zahmetinde bulunsalardı. Ne yazık ki ne aradılar ne de sordular.

Hemen avukatımı aradım ve aşağıdaki tekzip yazısını yazarak resmi sürecimi başlattım. Tüm hayatım boyunca gerek meslek hayatımda ve gerekse özel hayatımda onurumla yaşadım, çekineceğim ve hesabını veremeyeceğim hiç bir şey yoktur. Artık o şahıs ile tamamen belgeli, resmi konuşacağız.  Son söz yüce makamlarındır. Kazandığım maddi ve manevi tazminatı hem Diyarbakır, hem Yozgat halkı ve öğrencilerim ile birlikte yiyeceğimi şimdiden taahhüt ederim…

Gazetelerde çıkan hakkımdaki iddialara cevabımdır;

Röportajında hayatım boyunca yaptığım ve tamamladığım görevleri, sanki hala tümünde aktif görevdeymişim gibi ve FETÖ terör örgütü ile ilişkiliymişim gibi basın ile paylaşarak, hem güzide basınımızı hem de halkımızı yanıltarak şahsıma iftira atmıştır.

  • 11.2013 tarihinde YÖK tarafından Dicle Üniversitesi Eczacılık Fakültesine kurucu dekan olarak atamam yapılmıştır. Tüm kamuoyu; ne kadar özveri ile Kurucusu olduğum fakülteyi 3 yılda ulusal ve uluslararası projeler ile dünya standartlarına getirmiş olduğumu bilir. Hala ulusal ve uluslararası projelerimiz devam etmektedir. Geçen hafta YÖK’ün isteği ile dekanlık istifa dilekçemi verdim. Şuan dekanlık görevinden ayrılmış bulunmaktayım. Dicle Üniversitesi’ne olağanüstü bir çaba sarf ederek kazandırdığımız en güzel fakültelerden biri için takdir edilmem gerektiği kanısındayım.
  • 08.2008 tarihinde Fen bilimleri Enstitüsünde Müdür olarak göreve başladım, 25.11.2013 tarihinde de bu görevden ayrılmış bulunmaktayım. İftiracı hala bu görevi yürüttüğümü söylemektedir.
  • Hayatımın projesi dediğim, kamuoyunca da iyi bilinen ve uluslararası düzeyde yaptığımız çalışmalar, ödüller ve patentler ile adından söz ettiren, Kalkınma Bakanlığımız tarafından verilen bütçe ile yaptığımız daha sonra diğer projeler ile desteklediğimiz ve iki kurumdan akredite olduğumuz, laboratuvarımızın müdürlüğünü vekaleten 10.2012 tarihinden bu yana yürütmekteyim ki bunu da tüm kamu oyu yakinen takip etmektedir. İftiracı hayatında kaç tane proje yapmış, üniversitemize ne kazandırmıştır, bunu da kamuoyu ile paylaşması gerekmektedir.
  • Fen ve Mühendislik Bilimleri Etik kurul üyesi olarak 20.03.2013 tarihinde bir yıllığına görevlendirildim, ancak o zaman zarfında bir sefer bile görev olmadı. Hiçbir maddi menfaati olmayan ve tamamen kurul üyelerinin zamanını alan bu tip üyeliklerde hiçbir öğretim elemanı görev almak istemez iken, bunu da sanki bir makammış ve devam ediyormuş gibi göstermesi tamamen basını ve yüce milletimizi yanıltmaya yönelik bir harekettir.
  • Vakıflar Genel Müdürlüğündeki görevim ise; 16.10.2010 tarihi itibariyle gönüllü olarak 3 ya da 4 ayda bir hafta sonu cumartesi günlerimi Ulu Cami’nin restorasyonu için harcadım, son 2 yıldır ise herhangi bir toplantı gerçekleşmemiştir, müfteri kişi bir gönüllü olarak gittiğim cami restorasyonuna sanki bir makam göreviymiş gibi kamuoyunu yanıltmaya kalkışması kabul edilemez bir hezeyandır.
  • ÖSYM Diyarbakır il temsilciliğini ise sadece 14.10.2008 ile 19.12.2008 tarihleri arasında (2 ay) Prof. Dr. İbrahim Yıldırım görevi devralana kadar vekaleten yürüttüm. Bu zaman zarfında sadece bir sınavda görev aldım. Şuan ki ÖSYM il temsilcisi de Prof. Dr. Berrin ZİYADANOĞULLARI’dır. Müfteri kişi bunları bilmesine rağmen iftira atmak için böyle bir röportaj vermesi akla durgunluk vermektedir.
  • İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanlığını ise asıl dekanı Prof. Dr. İbrahim YILDIRIM gelene kadar 3 aylık bir görev süresince vekâleten 05.09.2008 ile 19.12.2008 tarihleri arasında yürüttüm. Aslında hiçbir profesör 3 aylık bir süreç için böyle bir görevi kabul etmez iken asil dekan gelene kadar işler akamete uğramasın diye bu görevi kabul etmem, sanki bir suçmuş gibi gösterilmiş ve halada bu görevi aktif olarak devam ettirdiğim söylenerek iftiralara bir yenisi daha eklenmiştir.
  • DÜBAP koordinatörlüğü görevini ise; vekâleten 08.08.2008 tarihinden şimdiye dek devam ettirmekteyim. Hiçbir maddi menfaati olmayan bu görev; projelerden anlayan biri olarak üniversite rektörlüğü tarafından bana verildi.
  • 12.2008 tarihinden beri Yabancı uyruklu öğretim elemanlarının durumunun değerlendirilmesinde komisyon üyesiyim. Yılda birkaç sefer gelen öğretim elemanlarına ilişkin; ilgili fakültenin yönetim kurulu tarafından gelen yazıların raportörlüğünden ibaret olan bu görev bir makam görevi ya da icra yetkisi gibi yansıtılarak iftiralara bir yenisi daha eklenmiştir.
  • Ü. lojman sakinleri tarafından yönetim kurulu üyeliğine Aralık 2012-Aralık 2013 döneminde seçildik. Hiçbir yetkisi olmayan, sadece Bina yöneticiliği gibi bir görevi vardır. Çevre düzenlemesi ve temizliği gibi görevleri olan ve bir yıllığına yaptığım görevde, rektörlüğün görevleri olan lojman tahsisi vs. iftiraları tarafıma atılmıştır. Rektürlüğün uhdesinde olan ve lojman yönetimi olarak hiçbir yetkimiz olmadığı halde lojmanlara haksız yere bazı kişileri aldığım ve yerleştirdiğim iftiraları atılmıştır. İlgili müfteri bunu ispatlayamaz ise dünyanın en büyük yalancısı olduğunu kabul etmesi gerekir. Lojman sakinleri gayet iyi bilirler ki bir külfet olan lojman yöneticiliği seçimlerine her sakin aday olabilir ve lojman yönetimi lojman sakinlerinin oyları ile belirlenir. Yönetime yakın veya muhalif olmayla alakası yoktur. Sadece bir yıl süre ile sürdürdüğüm lojman komisyon başkanlığını tamamen yalan ve iftira ile sanki şuan aktif olarak devam ettiriyormuşum gibi ve lojman komisyon başkanının lojman tahsisinde hiçbir yetkisinin olmadığını bilmesine rağmen, tamamen kamuoyunu yanıltan bir açıklama yapılmıştır.

Sonuç olarak;  ömrü boyunca bütün benliğini devletine ve milletine adayan, milletin selameti için gecesini gündüzüne katan biri olarak; devletimizin terör listesinde yer alan FETÖ terör örgütü veya paralel devlet yapılanması ile yakından uzaktan hiçbir alakam olmadığını ve olamayacağını tüm kamuoyu ve çevrem yakinen bilir. Benim, devletin ve milletin alçak bir düşmanı olan FETÖ terör örgütü ile ilişkili olduğum iftirasını atan  ve ismini gizleyen müfteri profesör, şahsi garazları sonucu menfur darbe girişimi sonrası oluşan bulanık ortamdan istifade ederek beni karalama, yalan ve iftira hezeyanına girmiş ve beni FETÖ baş imamı olarak gösterip iftira atmıştır.

Bu zamana kadar özellikle 17-25 Aralık sürecinden sonraki köşe yazılarımda hep devletimizin, seçilmiş hükümetlerimizin ve Sayın Cumhurbaşkanımızın yanında saf tutmuşumdur. Aynı şekilde aktif bir sosyal medya kullanıcısı olarak; eğer FETÖ terör örgütü yanlısı olsaydım bu tutumum yazılarımda ve paylaşımlarımda bariz bir şekilde görünürdü. Ancak hiçbir sosyal medya paylaşımımda ve köşe yazılarımda bu terör örgütünü öven yahut seçilmiş hükümet veya Cumhurbaşkanımızı kötüleyen en küçük bir emare bulunamaz. Köşe yazılarım ve paylaşımlarım herkesin kolaylıkla erişebileceği durumdadır. Ben bu ülkenin sevdalısı bir vatan evladı olarak sorumluluklarımı biliyorum. Gayretli ve özverili bir vatansever olarak komisyonlarda pek çok görev almış ve hepsini de layıkıyla tamamlamışımdır. Komisyonlardaki görevlerim bir makam ya da menfaat yerleri değil, aksine fedakârlık gerektiren görevlerdir. Müfteri şahsın, akademik hayatım boyunca farklı zamanlarda ifa ettiğim bütün görevleri; hala eşzamanlı ve aktif olarak yapıyormuşum gibi basını ve aziz milletimizi yanıltması ve FETÖ terör örgütü üyesi olduğuma dair suçlayıcı bir röportaj vermesi akla hayale gelmeyen alçakça bir davranıştır. Bu kişinin yalanı elbette ortaya çıkacaktır, çünkü attığı iftiraları ispatlamakla mükelleftir. Çok şükür hayatım boyunca hesabını veremeyeceğim hiçbir eylemim yoktur.

Yetkili kurum ve kişilerden acilen müfteri kişinin kimliğinin açığa çıkartılmasını ve bu iftiraların hesabının sorulmasını ve mağduriyetimin maddi ve manevi olarak tazmin edilmesini istiyorum.

Not: Belgeler ve itirazlar gerekli yerlere verilmiştir.

Okumaya devam et
Yorum yapmak için tıklayın

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Köşe Yazıları

Yediklerimiz Davranışlarımızı Etkiliyor mu? Bilimin Soframıza Söyledikleri

Yayınlanma

Tarih

Yazar

Bir anne ya da baba düşünün…

Sabah erkenden kalkıyor, çocuğunu okula hazırlıyor, üşümesin diye üzerini giydiriyor. Kapıdan çıkarken arkasından sesleniyor: “Yavrum, kendine dikkat et, Allaha emanet ol”

Peki, aynı anne ve baba, çocuklarının beslenme çantasına koydukları yiyeceklerin onların gelişen beyinlerini, ruh hâllerini ve gelecekteki sağlıklarını nasıl etkileyebileceğini hiç düşünüyor mu?

Çocuklarımızın iyi okullarda okumasını, başarılı olmasını, güzel bir meslek sahibi olmasını istiyoruz. Onlar için gece gündüz çalışıyoruz. Fakat bazen en önemli soruyu unutuyoruz:

Çocuklarımızın karnını doyururken gerçekten onları besliyor muyuz ya da nasıl besliyoruz?

Kültürümüzde “helal lokma” kavramı hem dinî bir hassasiyet hem de dürüstlüğün, emeğin, temizliğin ve kul hakkına saygının bir ifadesidir.

Kur’an-ı Kerim’de “Yeryüzündeki helal ve temiz şeylerden yiyin” buyurulmaktadır (Bakara, 2/168).

Bu anlayış çok önemlidir. Helal olmak dinî, sağlıklı olmak ise tüm dünya da bilimsel olarak değerlendirilen bir ölçüttür. Birbirlerini ne de güzel tamamlarlar.

Modern bilim artık beslenmenin yalnızca açlığı gidermekten ibaret olmadığını ortaya koyuyor.

Gebelik döneminde annenin beslenmesi, bebeğin beyin ve sinir sistemi gelişimini etkileyebiliyor. Epigenetik araştırmaları, beslenme ve çevresel koşulların genlerin işleyişini etkileyebileceğini gösteriyor.

Daha da önemlisi, bağırsaklarımız ile beynimiz arasında sürekli bir iletişim bulunuyor. Bağırsak-beyin ekseni olarak adlandırılan bu sistem, beslenmenin metabolizma, bağışıklık ve sinir sistemiyle ne kadar yakından ilişkili olduğunu anlamamıza yardımcı oluyor.

Elbette yediğimiz tek bir yiyecek karakterimizi belirlemiyor. Fakat yıllar boyunca sürdürdüğümüz beslenme alışkanlıkları, bedenimizin ve zihnimizin sağlığını etkileyebiliyor.

Bilim Dünyasından Dikkat Çekici Bulgular

2024 yılında dünyanın saygın tıp dergilerinden The BMJ‘de yayımlanan ve yaklaşık 9,9 milyon kişinin verilerini kapsayan geniş bir bilimsel derleme, ultra işlenmiş gıdaların yüksek tüketimi ile obezite, tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları ve bazı ruh sağlığı sorunları arasında önemli ilişkiler bulunduğunu ortaya koydu [1].

2026 yılında Nutrients dergisinde yayımlanan sistematik derlemede ise çocuk ve ergenlerde ultra işlenmiş gıda tüketiminin artmasıyla kaygı, depresif belirtiler ve çeşitli ruh sağlığı sorunları arasında ilişkiler bildirildi [2].

Yine 2026 yılında Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health dergisinde yayımlanan bir başka kapsamlı değerlendirme, sağlıksız beslenme ile çocukların ruh sağlığı arasındaki ilişkileri ele aldı [3].

Bazı yapay gıda boyaları ve koruyucu karışımları üzerine yapılan kontrollü araştırmalarda da çocukların dikkat ve hareketlilik düzeylerinde küçük fakat ölçülebilir değişiklikler gözlendi [4].

Bu çalışmaların çoğu ilişki göstermektedir; her davranış sorununun doğrudan beslenmeden kaynaklandığını kanıtlamamaktadır. Ancak bilim dünyasının verdiği mesaj açıktır: Çocuklarımızın beslenme düzenini, yalnızca büyümeleri için değil, zihinsel ve ruhsal gelişimleri için de önemsemeliyiz.

Bir markete girdiğimizde çocuklarımızı ilk karşılayan şey çoğu zaman meyveler ve sebzeler değil; albenili şeyler yani rengârenk şekerlemeler, paketli atıştırmalıklar ve dikkat çekici reklamlardır.

Çocuklarımız bazen bir paket cipsle mutlu oluyor, bazen şekerli bir içecekle ödüllendiriliyor.

Biz de “Bir kereden ne olur?” diyerek geçiyoruz ve bu tekrarlar devam edip duruyor.

Aslında mesele bir kerelik tüketim değil, bunun alışkanlığa dönüşmesidir.

Bir çocuğun her gün yüksek miktarda şeker, tuz ve enerji içeren, besleyici değeri düşük ürünlerle beslenmesi; dengeli beslenmenin yerini aldığında uzun vadeli sağlık risklerini artırabilir.

Elbette bütün paketli gıdalar zararlı değildir. Her katkı maddesi de tehlikeli değildir. Önemli olan ürünün içeriği, tüketim sıklığı ve çocuğun genel beslenme düzenidir.

Ancak kendimize şu soruyu sormalıyız:

Çocuğumuza aldığımız bir oyuncağın kalitesini araştırırken, onun gelişen bedenine sunduğumuz yiyeceğin içeriğini neden aynı titizlikle incelemiyoruz?

Çocuklarımızın Davranışlarında Soframızın Payı Var mı?

Bazen çocuklarımızın huzursuzluğundan, öfkesinden, dikkat dağınıklığından ve derslerine ilgisizliğinden şikâyet ediyoruz.

Oysa bir çocuğun davranışları yalnızca beslenmeyle açıklanamaz. Uyku düzeni, aile ortamı, okul hayatı, stres ve gelişimsel özellikler de son derece önemlidir.

Yine de kahvaltı yapmadan okula giden, gün boyunca yeterli ve dengeli beslenemeyen, akşam saatlerini ekran karşısında geçiren bir çocuğun yaşam düzenini sorgulamadan yalnızca davranışlarını eleştirmek ne kadar doğrudur?

Belki de çocuklarımızı değiştirmeye çalışmadan önce onların yaşadığı ortamı ve günlük alışkanlıklarını gözden geçirmeliyiz.

Çünkü çocuklar söylediklerimizden çok yaptıklarımızı öğrenir.

Biz sofrada sebze yemiyorsak, onlardan sebze yemelerini nasıl bekleyebiliriz?

Biz sürekli hazır gıdalara yöneliyorsak, onlara sağlıklı beslenme alışkanlığını nasıl kazandırabiliriz?

Çocuklarımıza ev, araba, para ve güzel bir gelecek bırakmak istiyoruz.

Peki, sağlıklı bir beden, bilinçli beslenme alışkanlığı, dürüstlük, merhamet ve paylaşma kültürü bırakmayı ne kadar önemsiyoruz?

Bir çocuğa ekmeğin kıymetini, çiftçinin emeğini, israfın yanlışlığını ve helal kazancın değerini öğretmek de eğitimin bir parçasıdır.

Üstelik sağlıklı beslenme yalnızca annelerin sorumluluğu değildir. Babalar, öğretmenler, gıda üreticileri ve kamu kurumları da bu sorumluluğu paylaşmalıdır.

Güvenilir ve besleyici gıdaya erişim, her çocuğun hakkıdır.

Bir gün çocuklarımız büyüdüğünde bize şu soruyu sorabilir:

“Anne, baba… Siz bizim geleceğimiz için bu kadar çalışırken, sağlığımız için neler yaptınız?”

İşte o gün yalnızca kazandığımız paraları, aldığımız evleri ve ödediğimiz okul ücretlerini anlatmak yeterli olmayacaktır.

Onlara sevgiyle hazırlanmış sofraları, birlikte yenilen yemekleri, öğrettiğimiz doğru alışkanlıkları ve gösterdiğimiz güzel örnekleri de anlatabilmeliyiz.

Unutmayalım: Bir lokma tek başına bir insanın karakterini belirlemez. Ancak her gün tekrarlanan alışkanlıklar, bir ömrün sağlığını ve yaşam biçimini şekillendirebilir.

Çocuklarımızın önüne yalnızca yemek değil; sevgi, sağlık, dürüstlük ve umut da koyalım.

Çünkü biz sadece çocuklarımızı büyütmüyoruz. Biz geleceğin insanını, geleceğin ailesini ve geleceğin toplumunu yetiştiriyoruz.

Ve belki de daha sağlıklı, daha bilinçli, daha merhametli bir toplumun ilk adımı, bugün evimizde kurduğumuz sofradan başlayacaktır.

Eğer bunları yapmaz isek şuan düştüğümüz durumlardan çok daha vahim olaylara gebe oluruz haberiniz olsun…

Kaynaklar

  1. Lane MM, ve ark. (2024). Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: umbrella review of epidemiological meta-analyses. BMJ, 384. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-077310
  2. Georgiou A, Chrysostomou S, Kantilafti M. (2026). Ultra-Processed Foods and Mental Health in Children and Adolescents: Evidence from a Systematic Review. Nutrients, 18(6):899. https://doi.org/10.3390/nu18060899
  3. Ulm C, ve ark. (2026). Association between unhealthy food consumption and mental health outcomes in children and adolescents: an umbrella review. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 20:70. https://doi.org/10.1186/s13034-026-01079-4
  4. McCann D, ve ark. (2007). Food additives and hyperactive behaviour in 3-year-old and 8/9-year-old children in the community: a randomised, double-blinded, placebo-controlled trial. The Lancet, 370:1560–1567. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(07)61306-3

Okumaya devam et

Köşe Yazıları

PET Şişelerdeki Görünmeyen Tehlike: 10 Yıl Önce Biz Araştırdık, Bugün Dünya Konuşuyor!

Yayınlanma

Tarih

Yazar

Bir şişe su satın aldığımızda onun ne kadar temiz olduğunu düşünürüz. Peki, suyun içerisinde bulunduğu plastik şişeden hangi kimyasalların geçebileceğini, güneş ışığının ve sıcaklığın suyun kalitesini nasıl etkilediğini hiç düşündük mü?

Özellikle yaz aylarında marketlerin önünde, araçların bagajlarında ve yol kenarlarında güneş altında bekleyen PET şişelerdeki sular, üzerinde önemle durulması gereken bir halk sağlığı konusudur.

Aslında biz bu tehlikeye yaklaşık 10 yıl önce bilimsel bir araştırmayla dikkat çekmiştik.

2016 yılında yaptığımız araştırma neyi ortaya koydu?

2016 yılında Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde (DÜBTAM), araştırmacı arkadaşım Mustafa Abdullah Yılmaz ile birlikte gerçekleştirdiğimiz ve uluslararası bilimsel bir dergide yayımladığımız çalışmada, PET şişelerdeki içme sularını ileri kütle spektrometrisi teknikleriyle analiz ettik.

Araştırmamızda UHPLC-ESI-IT-TOF MS yöntemini kullanarak başlangıçta üç polimer katkısıyla ilişkili bileşik tespit ettik: Chimassorb 81, Irgafos 168 ile ilişkili bileşik ve Oleamide.

Daha sonra PET şişelerdeki suları sekiz gün boyunca güneş ışığına maruz bıraktık. Yeniden yaptığımız analizlerde bu üç bileşiğe ilave olarak Antioxidant 2246 ve BHT adlı iki bileşik daha tespit ettik.

Böylece başlangıçta üç olan tespit edilmiş bileşik sayısı beşe yükseldi.

Bu sonuç, güneş ışığına maruz kalan PET şişelerdeki suyun kimyasal içeriğinin değişebileceğini gösteriyordu. Çalışmamız doğrudan bir sağlık zararı kanıtı sunmasa da plastik ambalajların saklama koşullarının önemini ortaya koyuyordu.

Bugün dünya neyi araştırıyor?

Aradan geçen on yılda bilimsel araştırmalar çok daha ileri bir noktaya ulaştı. Artık yalnızca plastiklerden suya geçebilen kimyasal katkılar değil, gözle görülemeyen mikroplastik ve nanoplastikler de inceleniyor.

2024 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan bir araştırmada, incelenen üç şişelenmiş su markasında litre başına ortalama 240 bin mikroplastik ve nanoplastik parçacık bulunduğu tahmin edildi. Bu parçacıkların yaklaşık %90’ının nanoplastik boyutunda olduğu bildirildi.

2025 yılında Science of the Total Environment dergisinde yayımlanan başka bir araştırmada ise güneş ışığı, yüksek sıcaklık ve uzun süreli depolamanın PET şişelerle ilişkili ftalat geçişini artırabildiği gösterildi.

Yine 2025 yılında Soft Matter dergisinde yayımlanan çalışmada, 70 PET şişe on hafta boyunca güneş ışığına maruz bırakıldı. Sonuçlar, güneş ışığının plastik yüzeyinde fotokimyasal bozunmaya ve mikropartikül oluşumuna neden olabildiğini ortaya koydu.

2026 yılında yayımlanan bir araştırma ise konunun önemini daha da artırdı. Water Research dergisindeki çalışmada, sekiz farklı şişelenmiş su markası incelendi. Yüksek sıcaklık (60 °C) ve mekanik çalkalanmanın birlikte uygulandığı deney koşullarında nanopartikül sayısının yaklaşık 9,3 kat arttığı belirlendi.

Bu sonuçlar, 2016 yılında kimyasal katkılar açısından dikkat çektiğimiz güneş ışığı ve depolama koşulları sorununun, bugün mikroplastik ve nanoplastik araştırmalarıyla yeni boyutlar kazandığını gösteriyor.

İnsan sağlığı açısından ne anlama geliyor?

Mikroplastikler ve nanoplastikler, çevre kirliliğinin ötesinde insan sağlığı açısından da araştırılan önemli bir konudur.

Deneysel araştırmalarda bu parçacıkların bazı koşullarda oksidatif stres, inflamasyon ve hücresel işlevlerde değişikliklerle ilişkili olabileceği bildirilmektedir. Ancak içme suyunda mikroplastik tespit edilmesi, doğrudan insanlarda hastalık oluşturduğu anlamına gelmez.

Önemli olan, bu maddelerin hangi miktarlarda vücuda girdiğinin, dokularla nasıl etkileştiğinin ve uzun süreli maruziyetin olası sonuçlarının bilimsel olarak belirlenmesidir.

Bu nedenle hem plastik parçacıkların hem de ambalaj kaynaklı kimyasal bileşiklerin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Peki, ne yapmalıyız?

Öncelikle PET şişelerdeki suların doğrudan güneş ışığı altında ve yüksek sıcaklıklarda bekletilmemesi gerekir. Özellikle yaz aylarında araç içerisinde, balkonlarda veya açık alanlarda uzun süre bırakılan plastik su şişelerinden kaçınılmalıdır.

Tek kullanımlık PET şişelerin uzun süre tekrar tekrar kullanılması ve sıcak içeceklerle doldurulması da uygun değildir. Güvenilir içme suyuna erişimin bulunduğu durumlarda cam veya paslanmaz çelik gibi tekrar kullanılabilir kapların tercih edilmesi plastik tüketimini azaltabilir.

Burada PET şişelerde satılan bütün suların sağlığa zararlı olduğunu söylemek doğru değildir. Ancak bilimsel bulgular, uygun üretim ve depolama koşullarının titizlikle uygulanması gerektiğini göstermektedir.

Son söz

2016 yılında gerçekleştirdiğimiz araştırmada, PET şişelerdeki içme sularının güneş ışığına maruz kalması sonrasında ilave kimyasal bileşikler tespit etmiştik.

Bugün dünyanın farklı ülkelerinde yapılan araştırmalar, aynı konuyu mikroplastikler, nanoplastikler ve kimyasal migrasyon açısından daha ayrıntılı biçimde incelemektedir.

On yıl önce ortaya koyduğumuz bilimsel uyarının günümüzde hâlâ geçerliliğini koruması, araştırmaların sürekliliğinin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Bilimin görevi insanları korkutmak değil, riskleri ortaya koyarak toplumu doğru bilgilendirmektir.

Unutmayalım: Suyun temiz olması kadar, hangi ambalajda ve hangi koşullarda saklandığı da önemlidir.

Sağlıklı bir gelecek için suyumuzu, çevremizi ve sağlığımızı birlikte korumalıyız.

Kaynaklar

  1. Yilmaz, M. A., & Temel, H. (2016). Screening of Polymer Additives in Drinking Water Stored in PET Bottles by UHPLC-ESI-IT-TOF MS. Journal of Environmental Science and Engineering A, 5, 59–64. https://doi.org/10.17265/2162-5298/2016.02.001
  2. Qian, N., et al. (2024). Rapid single-particle chemical imaging of nanoplastics by SRS microscopy. Proceedings of the National Academy of Sciences, 121(3), e2300582121. https://doi.org/10.1073/pnas.2300582121
  3. Massahi, T., et al. (2025). Assessing the effect of sunlight exposure and reuse of polyethylene terephthalate bottles on phthalate migration. Science of the Total Environment. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2025.178480
  4. Photodegradation-driven microparticle release from commercial plastic water bottles. (2025). Soft Matter. https://doi.org/10.1039/D5SM00469A
  5. Hussain, K. A., et al. (2026). Everyday storage and handling of PET bottled water increase human exposure to nano- and microplastics: Influence of socio-economic factors. Water Research, 295, 125569. https://doi.org/10.1016/j.watres.2026.125569

Okumaya devam et

Köşe Yazıları

Darende’de Bir Gönül Durağı: Somuncu Baba

Yayınlanma

Tarih

Yazar

Bazı mekânlar vardır; yıllar geçse de insanın hafızasından silinmez. Oraya yeniden gittiğinizde yalnızca bir yeri ziyaret etmiş olmazsınız; geçmişinizden bir parçaya, eski hatıralarınıza ve belki de kendinize yeniden dönersiniz.

Malatya’daki DiscoverEU eğitim programımızın ardından yolumuz Darende’ye düşünce benim için böyle bir buluşma gerçekleşti. Uzun yıllar sonra Somuncu Baba Külliyesi’ni yeniden ziyaret etme fırsatı buldum.

Dicle Üniversitesi’nde görev yaptığım yıllarda Darende ve Somuncu Baba, fırsat buldukça ziyaret ettiğimiz yerlerden biriydi. Aradan uzun yıllar geçti. Bu nedenle külliyeye yeniden adım attığımda, bir taraftan eski günleri hatırlarken diğer taraftan ilçenin geçirdiği büyük değişimi görme imkânım oldu.

Doğrusu, gördüğüm manzara beni oldukça etkiledi.

Külliye ve çevresi son derece güzel düzenlenmiş; tarihî ve manevi doku korunurken ziyaretçilerin ihtiyaçları da düşünülmüş. Türbe, camiler, müze, kütüphane, avlular, yeşil alanlar, Tohma Çayı ve çevresindeki sosyal alanlar birbirini tamamlayan büyük bir bütün hâline gelmiş. Nitekim bugün görevlilere göre külliyenin her yıl yüz binlerce ziyaretçiyi ağırladığı belirtiliyor.

Kimdir Somuncu Baba?

Somuncu Baba olarak tanıdığımız Şeyh Hamid-i Veli, Anadolu’nun tasavvuf tarihinde önemli izler bırakmış mutasavvıflardan biridir. Kaynaklarda Hamîdüddin Aksarâyî adıyla da anılır. Eğitim ve irşat yolculuğunun ardından Bursa’ya yerleştiği; burada ekmek pişirerek halka dağıttığı ve bu sebeple halk arasında “Somuncu Baba” adıyla tanındığı aktarılmaktadır.

Onu önemli kılan hususlardan biri de yetiştirdiği insanlardır. Anadolu’nun manevi hayatında çok önemli bir yere sahip olan Hacı Bayram-ı Veli, Somuncu Baba’nın önde gelen mürid ve halifelerindendir. Hacı Bayram-ı Veli üzerinden Akşemseddin’e uzanan irfan çizgisi düşünüldüğünde, Somuncu Baba’nın etkisinin kendi yaşadığı dönemle sınırlı kalmadığı daha iyi anlaşılır.

Bursa’daki hayatıyla ilgili en çok anlatılan hadiselerden biri de beni de çok etkileyen Ulu Cami’nin açılışıyla ilişkilidir. Geleneksel anlatıya göre burada yaptığı konuşma ve Fâtiha Suresi üzerine yorumları onun ilmî ve manevi şahsiyetinin daha geniş çevrelerce tanınmasına vesile olmuştur. Ardından şöhretten uzak durmayı tercih ederek Bursa’dan ayrıldığı anlatılır.

Hayatının son döneminde yolu Darende’ye ulaşmış ve 1412 yılında burada vefat etmiştir. Kabri de bugün ziyaret ettiğimiz Somuncu Baba Külliyesi içerisindedir.

Darende’nin manevi kimliğine vurulan mühür

Somuncu Baba’nın Darende’ye bıraktığı mirası yalnızca bir türbe veya tarihî yapı olarak değerlendirmek eksik olur.

Bugün Darende denildiğinde akla gelen ilk değerlerden birinin Somuncu Baba olması bunun en açık göstergesidir. İnanç, kültür, tarih ve tabiat burada birbirine karışmış durumdadır. Bir tarafta türbeyi ziyaret eden insanlar, diğer tarafta Tohma Çayı’nın sesi; bir tarafta yüzyılların hatırasını taşıyan taş yapılar, diğer tarafta ağaçlar, çiçekler,  su ve suyun sesi…

Bütün bunlar Darende’yi yalnızca geçilip gidilen bir Anadolu ilçesi olmaktan çıkararak önemli bir inanç ve kültür turizmi merkezi hâline getirmiştir. Malatya Valiliği de Somuncu Baba ve çevresinin her yıl yüz binlerce kişi tarafından ziyaret edildiğini belirtiyor.

Bunun ekonomik ve sosyal karşılığı da vardır. Gelen ziyaretçi konaklıyor, alışveriş yapıyor, yöresel ürünleri tanıyor, ilçenin diğer tarihî ve doğal güzelliklerini ziyaret ediyor. Böylece Somuncu Baba’nın asırlar önce bıraktığı manevi miras, günümüzde Darende’nin kültürel görünürlüğüne ve turizm hareketliliğine de katkı sağlıyor.

Burada özellikle Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı’nın çalışmalarını da anmak gerekir. 1990’lı yıllardan itibaren gerçekleştirilen restorasyon ve çevre düzenlemeleriyle türbe çevresi genişletilmiş; müze, kütüphane, cami bölümleri, avlular ve sosyal alanlarla külliye bugünkü kapsamlı yapısına kavuşturulmuştur.  Görmeye değer yani…

Ve o meşhur balıklar…

Somuncu Baba’yı anlatıp balıkları unutmak elbette olmaz.

Külliyenin önündeki Balıklı Havuz, buranın hafızasının adeta canlı bir parçası. Kayadan çıkan suyun beslediği havuzdaki balıkların, Tohma Kanyonu içerisindeki “Balıklı Kuyular” ile havuz arasında hareket ettikleri belirtiliyor. Bugünkü havuzun oluşturulmasında da Osman Hulûsi Efendi’nin 1960’lı yıllardaki girişimlerinin önemli payı bulunuyor.

Çocukların merakla izlediği, büyüklerin başında durup seyrettiği bu balıklar külliyenin manevi ve doğal atmosferinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiş.

Aslında Darende’de insanı etkileyen unsurlardan biri tam da bu: su ile taşın, tabiat ile tarihin, sessizlik ile duanın yan yana bulunması.

Tohma Çayı’nın sesi bazen size eşlik ediyor, bazen ağaçların arasından kayboluyor. Kanyonun sarp kayalıkları hemen yanı başınızda yükselirken birkaç adım ötede yüzyılların manevi mirasını taşıyan bir türbenin önünde duruyorsunuz.

Ziyaretimizin cuma gününe denk gelmesi ayrı bir güzellik oldu. Somuncu Baba Külliyesi’nde cuma namazımızı kıldık. Farklı şehirlerden gelen insanlar ile aynı safta buluşmamız ve ardından türbeyi ziyaret etmemiz, oradaki manevi atmosferi daha da güçlü hissetmeme neden oldu..

İnsan bazı yerlerden fotoğraflarla döner, bazı yerlerden ise düşüncelerle…

Darende’den her ikisiyle de dönüyorsunuz.

Somuncu Baba’nın hayatına baktığımızda öne çıkan değerlerin gösterişten uzak durmak, insanlara hizmet etmek, paylaşmak ve ilmi irfanla buluşturmak olduğunu görüyoruz. Belki de yüzyıllar sonra hâlâ insanların onun bulunduğu mekâna yönelmesinin sebeplerinden biri budur. Eksikliğimizi oradaki vecizeleri okuyarak anlıyoruz.

Ekmek dağıtarak insanların gönlüne giren bir gönül insanının adı, aradan altı asırdan fazla zaman geçmesine rağmen yaşamaya devam ediyor. Demek ki iz bırakmak böyle bir şey.

Bugün Darende’de onun adı bir türbede, bir camide veya tabelada yaşamıyor sadece; ilçenin kültüründe, turizminde, hafızasında ve insanlarında da yaşamaya devam ediyor.

Malatya’daki eğitim programımızın ardından yaptığımız bu ziyaret, benim için yıllar sonra eski bir dosta uğramak gibiydi.

Tohma’nın kıyısında biraz yürümek, balıkları yeniden görmek, Somuncu Baba’nın huzurunda dua etmek ve cuma namazını burada eda etmek gerçekten güzel bir nasip oldu.

Darende’den ayrılırken insanın zihninde suyun sesi, gözünde yeşillikler ve gönlünde güzel bir huzur kalıyor.

Yolunuz Darende’ye düşerse Somuncu Baba’ya uğramadan geçmeyin.
Tohma’nın sesini dinleyin, balıklara bakın, o tarihî mekânda biraz oturun.
Bazen bir şehri tanımak için sokaklarında dolaşmak yetmez; o şehrin gönlüne de dokunmak gerekir.

Kaynaklar: T.C. Malatya Valiliği, Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı, Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Türbesi ve Külliyesi.

Okumaya devam et

Trendler

Prof. Dr. Hamdi Temel © 2020 Tüm hakları saklıdır. Site içerisindeki yazıların izinsiz ve kaynak gösterilmeden paylaşılması yasaktır.

Toplam Ziyaretçi Sayısı

maksibet giriş maksibet film hd izle film izle film hd izle şutbet giriş şutbet oslobet giriş oslobet betmoris giriş betmoris elexusbet giriş favorislot elexusbet giriş