Konya Ereğli’de gerçekleştirilen “Tarım ve Gıda Güvenliğinde Sürdürülebilirlik” panelinin ardından, Anadolu’nun en özel gastronomi miraslarından biri olan Divle Obruk Peyniri’nin üretildiği mağarayı ziyaret etme fırsatı bulduk.

Bilimsel sunumlarla başlayan programımız, adeta doğanın kendi laboratuvarında devam etti…

Karaman’ın Ayrancı ilçesine yaklaşık 16 kilometre uzaklıktaki Divle köyünde bulunan ve halk arasında “obruk” olarak bilinen bu doğal mağara, yalnızca bir peynir depolama alanı değil; aynı zamanda yüzyıllardır yaşayan doğal bir fermantasyon merkezi niteliğinde.
Allah’ın bir mucizesine daha şahit oluyordum.

Eşsiz doğal güzellikleri temaşa ederek bol bol fotoğraf çektik. Yerden yaklaşık 36 metre aşağıda bulunan ve yaklaşık 250 metre uzunluğa sahip mağaraya ikişer kişilik asansörle indik. Mağaranın kendine özgü kokusu ve yer altındaki karanlık atmosferi insanı adeta bambaşka bir âleme götürüyor.

Gerçekten görmek ve koklamak lazım…

Köy muhtarımızın verdiği bilgilere göre mağara, yıl boyunca ortalama 4 derece sıcaklığını koruyarak peynirin olgunlaşması için eşsiz bir doğal ortam oluşturuyor.

Bilgileri büyük bir dikkatle dinlemeye devam ediyorum.

Divle Obruk Peyniri; %80 koyun, %10 keçi ve %10 inek sütünden elde edilen özel karışımın geleneksel yöntemlerle hazırlanmasıyla üretiliyor. Peynirler keçi ve kuzu derilerine basıldıktan sonra mağaraya indiriliyor ve burada yaklaşık 5-6 ay boyunca doğal fermantasyona bırakılıyor.

İlk zamanlarda beyaz görünümde olan tulumların yüzeyi zamanla maviye, ardından tamamen kırmızı bir renge dönüşüyor. Bu kırmızı renk ise peynirin olgunlaştığının en önemli göstergesi olarak kabul ediliyor.

Bu eşsiz dönüşümün ardındaki en önemli unsur ise ulusal ve uluslararası yayınlara konu olmuş mağaranın doğal mikroflorası…

Mağara duvarlarında bulunan özel bakteriler ve Penicillium türü küf mantarları, peynire kendine has aroma, renk ve lezzet kazandırıyor. Bu nedenle Divle Obruk Peyniri, halk arasında zaman zaman “Türk Rokforu” olarak da anılıyor.

Aslında burada doğanın kendi biyoteknolojisini görmek mümkün.

İnsan müdahalesi olmadan, yalnızca mağaranın doğal ekosistemiyle gerçekleşen bu olgunlaşma süreci; geleneksel bilginin ve mikrobiyal çeşitliliğin ne kadar değerli olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Bölgedeki üretimin yalnızca ekonomik değil; kültürel, biyolojik ve gastronomik açıdan da büyük önem taşıdığı görülüyor. Ürünün ulusal ve uluslararası düzeyde daha güçlü tanıtılmasıyla birlikte bölge ekonomisinin çok daha fazla güçleneceği de açıkça görülüyor.

Panelde dijital tarım, sürdürülebilir üretim ve gıda güvenliği üzerine yaptığımız değerlendirmelerin ardından Divle Obruk Mağarası’nı görmek, teorik bilgilerin sahadaki gerçek karşılığını hissetmek açısından oldukça anlamlıydı. Çünkü sürdürülebilirlik yalnızca teknolojiyle değil; aynı zamanda yerel bilgiye, biyolojik çeşitliliğe ve geleneksel üretim kültürüne sahip çıkmakla mümkün olabilir.

Tabii ki orada tattığım yoğurdun lezzetini de hayatım boyunca unutamayacağım.

Anadolu’nun derinliklerinde sessizce olgunlaşan bu peynir, aslında bizlere çok önemli bir gerçeği anlatıyor:

Geçmişten geleceğe uzanan güçlü üretim mirasımız; hem sağlığımızı koruyor hem de eşsiz lezzetleri yaşatmaya devam ediyor.

Bu anlamlı ziyareti gerçekleştirmemize vesile olan organizasyon ekibine tekrar teşekkür ediyorum.

Yozgat Şairler ve Yazarlar Derneği’nin katkılarıyla Yozgat Gençlik Merkezi’nde düzenlenen “Edebiyat ve Bilim Buluşması” programı, akademi ve edebiyat dünyasını bir araya getirdi. Programın konuğu, Yozgat Bozok Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hamdi Temel oldu.

Akademik ve Edebi Yolculuk

Prof. Dr. Hamdi Temel, uzun yıllara dayanan farmakoloji, toksikoloji ve çevre sağlığı alanındaki akademik çalışmalarıyla tanınıyor. Akademisyenlik kariyerinde yüzlerce bilimsel makale ve araştırmaya imza atan Temel, aynı zamanda çevre bilinci ve toplumsal farkındalık üzerine kaleme aldığı eserleriyle edebiyat dünyasında da önemli bir yer edindi.

Kendi ifadesiyle, “Yazan insan çok değerlidir. Yazmak için önce dolmak gerekir. Akademisyenlikte iyi bir noktaya geldim, yazarlık ise bu birikimin paylaşımıdır” sözleriyle hem bilimsel hem edebi yönünü katılımcılarla paylaştı.

Kitaplarından Yansımalar

Söyleşide Prof. Dr. Temel’in çevre ve sağlık temalı kitapları ele alındı. Özellikle “Naylon Aşkı Öldürür” adlı eseri, plastik kirliliğinin insan sağlığına ve doğaya verdiği zararlara dikkat çekerek geniş yankı uyandırdı. Bunun yanında “Suyun sesini duydum” kitabında, geleceğin savaşlarının su kaynakları üzerine olacağına vurgu yaparak kaliteli suya erişimin hayati önemini dile getirdi.

Lavanta, kenevir ve sarı kantaron üzerine yazdığı kitaplar ise doğanın şifa kaynaklarını bilimsel bir bakış açısıyla ele alması bakımından dikkat çekti.

Katılım ve İlgi

Programa İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürü Hakkı Yurtlu, Dernek Başkanı Ahmet Sargın ve çok sayıda davetli katıldı. Etkinlik, soru-cevap bölümü ve hatıra fotoğraflarıyla zenginleşti. Katılımcılar, Prof. Dr. Temel’in hem akademik birikimini hem de edebi üretimlerini yakından tanıma fırsatı buldu.

Sonuç

Yozgat’ta gerçekleşen bu buluşma, bilim ve edebiyatın ortak paydada birleştiği anlamlı bir etkinlik olarak hafızalara kazındı. Prof. Dr. Hamdi Temel’in hem akademik hem edebi çalışmaları, gençlere ve edebiyatseverlere ilham verdi.

Son yıllarda toplum olarak adını sıkça duymaya başladığımız bir madde var: metamfetamin (met). Ne yazık ki beynin kimyasını altüst eden, kullanıcıyı derin bir uçuruma sürükleyen ve hızla yayılma eğilimi gösteren bu ölümcül maddeden hem kendimizi hem çocuklarımızı korumak zorundayız. Bunun için önce tehlikeyi doğru tanımamız, sonra da bilinçli adımlar atmamız gerekiyor.

Öncelikle metamfetamini tanıyalım.

Metamfetamin, C₁₀H₁₅N formüllü, fenetilamin türevi sentetik bir uyarıcıdır. Aromatik bir benzen halkası, yan zincirde metilamino grubu ve alfa karbonunda metil grubundan oluşan yapısı, beyinde dopamin salgısını olağanüstü artırarak güçlü bir uyarıcı etki oluşturur.

Peki İnsanlar Neden Kullanır?

Cevabı aslında basittir:
Geçici enerji, sahte bir mutluluk ve yapay bir özgüven duygusu.
Kullanıcılar kısa süreli bir kaçış yaşar; ancak bedeli çok ağırdır.

Bilimsel Veriler Tehlikeyi Gözler Önüne Seriyor

American Addiction Centers’in verileri, metamfetamin tehlikesinin her geçen gün arttığını göstermektedir. Metin kullanımı sırasında kalp hızı, vücut sıcaklığı, nefes alma ve kan basıncı yükselir; kişi kendini daha enerjik ve uyanık hisseder. Bu yapay uyanıklık hali çok kısa sürer ve ardından derin bir çöküş, yorgunluk ve depresyon ortaya çıkar.

AAC ve NIDA’nın raporlarına göre uzun süreli kullanım:

• Dopamin ve serotonin üreten sinir hücrelerinde kalıcı hasar oluşturabilir.
• Hafıza, öğrenme, koordinasyon gibi bilişsel beceriler ciddi şekilde zayıflar.
• Saldırganlık, paranoya, halüsinasyon gibi ruhsal problemler görülür.
• “Meth mouth” adıyla bilinen şiddetli diş çürümeleri, cilt problemleri, kilo kaybı ve damar hasarları ortaya çıkar.
• Kronik kullanım, Parkinson benzeri nörolojik sorunlara kadar ilerleyebilir.

Yaygınlık Şaşırtıcı ve Kaygı Verici

• 2021 itibarıyla, 12 yaş ve üzeri nüfusun %6’sı yaşamında en az bir kez met kullandığını bildirmiştir.
• Dikkat edin, 12 yaş… Bu veri bile tek başına durumun vahametini ortaya koymaktadır.
• 2014 TEDS verilerine göre, her 100.000 kişiden yaklaşık 53’ü, metamfetamin bağımlılığı nedeniyle tedavi merkezlerine başvurmuştur.

Bu tablo, metamfetaminin bireysel bir sorun olmaktan çıkıp toplumsal bir krize dönüştüğünü gösteriyor.

Çözüm Var, Umut Var

Metamfetamin bağımlılığı ağır bir tablo yapsa da tedavisi de mümkündür.

• Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT) büyük yarar sağlar.
• “Motivasyonel görüşme teknikleri” programları, temiz test sonuçlarını ödüllendirerek süreci güçlendirir.
• Destek grupları ve aile terapileri kişinin iyileşme sürecini hızlandırır.

Toplumsal olarak ise:

• Okullarda uyuşturucu farkındalığı eğitimi artırılmalı,
• Aileler çocuklarındaki davranış değişimlerini ciddiye almalı,
• Devlet, uzun vadeli tedavi merkezlerini güçlendirmeli,
• Sivil toplum ve sağlık çalışanları entegre programlar yürütmelidir.

Metamfetamin bağımlılığıyla mücadelede ülkemizdeki en önemli kurumlardan biri olan YEDAM (Yeşilay Danışmanlık Merkezi)’dır.
YEDAM; ücretsiz psikolojik destek, bireysel terapi ve aile odaklı danışmanlık hizmetleri sunarak bağımlı bireylerin hem tedavi olmalarına hem de sosyal hayata yeniden uyum sağlamalarına önemli katkılar sağlamaktadır. Kurum, her geçen gün kendini daha da geliştirmekte; 115 Danışma Hattı ise büyük bir özveriyle hizmet vermektedir. Yakinen çalışmalarına şahit olduğum Yozgat YEDAM ekibinin gayretlerini de buradan tebrik ediyorum.

Sonuç olarak, bu maddeyle ve diğer tüm zararlı bağımlılık yapıcı maddelerle mücadele etmek, onların pençesinden kurtulmak için bireyler, aileler, kurumlar ve toplum olarak ortak bir çaba göstermemiz büyük önem taşımaktadır.

Kaynak: American Addiction Centers, “Meth Addiction: Facts, Statistics & How Meth Changes You” (americanaddictioncenters.org/blog/meth-statistics)