Bu aralar metamfetamin üzerine okuduklarım, küresel bir krizle karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor; gelin bu korkutucu verileri birlikte inceleyelim.

Metamfetamin artık sadece bir “sentetik uyarıcı” değil; küresel ölçekli bir ölüm krizine dönüşmüş durumda. UNODC’nin 2018 Global SMART Update raporu ve EMCDDA/Europol’un 2022 analizleri, bu gerçeği çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.

Çarpıcı veriler:

• Dünya genelinde metamfetamin yakalamaları 2008’de 25 ton iken, 2016’da 159 tona, 2019’da ise 325 tona yükseldi.
• ABD’de metamfetaminin payı, psikostimülanlarla ilişkili ölümlerin %85-90’ını oluşturuyor. 2010’da 1.854 ölüm kaydedilirken, 2015’te bu sayı 5.716’ya ulaştı.
• Avustralya’da metamfetamin kaynaklı ölümler 2009-2015 arasında iki katına çıktı.
• ABD’de yüksek saflık ve düşük fiyat, aşırı doz ölümlerini hızla artırıyor.

Ölüm oranları neden hafife alınıyor?
Metamfetamin çoğu zaman başka maddelerle birlikte kullanılıyor. Bu da ölümleri doğrudan metamfetamine bağlamayı zorlaştırıyor. Avustralya’da yapılan bir çalışmada, metamfetamin kaynaklı ölümlerin %90’ında benzodiazepin veya morfin gibi başka maddeler tespit edildi. Kalp hastalıkları, intihar ve kazalar gibi dolaylı nedenler tabloyu daha da karmaşık hâle getiriyor.

Küresel tablo:

• Asya ve Kuzey Amerika, metamfetaminin en büyük pazarları. Bazı Asya ülkelerinde tedaviye başvuranların %75’inden fazlası amfetamin-tipi uyarıcılar nedeniyle yardım arıyor.
• ABD’de metamfetamin enjeksiyonu, opioid kriziyle birleşerek 2009-2018 arasında hepatit C vakalarını dört kat artırdı.
• Avrupa hâlâ görece küçük bir pazar olsa da, Çekya ve Slovakya’daki atık su analizleri yüksek kullanım seviyelerini ortaya koyuyor.

Ne yapılmalı?

Metamfetamin krizi, görmezden gelindiğinde sadece rakamlarda değil, toplumların geleceğinde de derin yaralar açıyor. Ölüm oranları buzdağının görünen kısmı sadece. Asıl mesele, bu yükselişi durdurmak için bilim, politika ve toplumun ortak iradesini harekete geçirmek:

• Bilimsel veriye dayalı politikalar: Ölüm oranlarının gerçek boyutunu ortaya koymak için atık su analizleri, tedavi başvuruları ve ölüm kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
• Uluslararası işbirliği: Metamfetamin üretimi ve ticareti sınır tanımıyor; bu nedenle yalnızca ulusal değil, bölgesel ve küresel düzeyde koordineli mücadele şart.
• Toplumsal farkındalık: Kamuoyuna yönelik bilinçlendirme kampanyaları, metamfetaminin “zararsız bir uyarıcı” olduğu yönündeki yanlış algıyı kırmalıdır.
• Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi: Tedavi ve rehabilitasyon kapasitesi artırılmalıdır.

Metamfetaminle mücadele, sadece bireysel çabalarla değil; bilimsel veri, politika ve toplumun eşgüdümlü çalışmasıyla mümkün olabilir.

Kaynaklar:

1. UNODC, Methamphetamine continues to dominate synthetic drug markets, Global SMART Update, Volume 20, 2018.
2. EMCDDA & Europol, The methamphetamine market: global context, EU Drug Markets Report, 2022.

Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalite ve Akreditasyon Birimi tarafından düzenlenen etkinlikte, Prof. Dr. Hamdi Temel tarafından “Bilimsel Proje Yönetimi ve TÜBİTAK Destekleri” konulu seminer gerçekleştirildi.

Yer: Tıp Fakültesi Seminer Salonu

Tarih: 20 Kasım 2025

Saat: 12.30 – 13.30

Seminerde; bilimsel proje yönetiminin temel prensipleri, TÜBİTAK destek programları ve proje türleri, başvuru süreçleri ile proje izleme ve raporlama yöntemleri ele alındı.

Prof. Dr. Hamdi Temel, sunumunda TÜBİTAK’ın farklı destek programlarına ilişkin güncel verileri de paylaştı. Örneğin:

• 1002 Hızlı Destek Programı kapsamında 2010-2024 yılları arasında 38.018 proje önerisi alınmış, bunlardan 8.352’si desteklenerek 2,2 milyar TL bütçe aktarılmıştır.
• 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projeleri Destekleme Programı ise 1965’ten bu yana yürürlükte olup, sadece 2010-2024 arasında 57.088 proje önerisi alınmış ve 10.370 proje desteklenerek 35,89 milyar TL kaynak aktarılmıştır.
• 3501 Kariyer Geliştirme Programı ile genç araştırmacılara destek verilmiş, 2010-2024 döneminde 2.040 proje desteklenerek 5 milyar TL bütçe aktarılmıştır.

Etkinliğe Tıp Fakültesi öğretim üyeleri ve öğrencileri yoğun ilgi gösterdi. Program, katılımcıların aktif şekilde dahil olduğu soru-cevap oturumu ile interaktif bir biçimde tamamlandı.

Bu seminer, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırmaların niteliğini artırmaya ve genç araştırmacıların TÜBİTAK desteklerinden daha etkin yararlanmasına katkı sağlamayı hedefledi.

Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bilimsel araştırma ve proje süreçlerine dair önemli bir eğitim sizlerle!

🎙️ Konuşmacı: Prof. Dr. Hamdi Temel 📅 Tarih: 20 Kasım 2025 🕐 Saat: 12.30 – 13.30 📍 Yer: Tıp Fakültesi Seminer Salonu

🔎 Eğitimde neler var?

• Bilimsel proje yönetiminin temel prensipleri
• TÜBİTAK destek programları ve proje türleri
• Proje hazırlama ve başvuru süreçleri
• Proje izleme, raporlama ve değerlendirme
• Bilimsel araştırmalarda yol haritası çizmek ve TÜBİTAK desteklerinden en verimli şekilde yararlanmak isteyen herkes davetlidir!